УДК 343.2
DOI
Аканова Г.К., доцент, заң ғылымдарының магистрі, gulzhan_akanova@mail.ru
КЫЛМЫСТЫҚ ЖАЗА ТАҒАЙЫНДАУДЫҢ ЖАЛПЫ НЕГІЗДЕРІН ҚҰҚЫҚТЫҚ РЕТТЕУ МӘСЕЛЕРІ
Аңдатпа. Мақалада қылмыстық жауапкершілік мемлекеттік мәжбүрлеу шараларынан көрініс тапты. Осы шаралардың ішінде қылмыстық жазаның рөлі ерекше, өйткені ол қылмыстық құқық бұзуға жауап ретінде мемлекет атынан қолданылатын құқықтық шаралардың қажетті де ең қатал құралы болып табылады.
Демократиялық құқықтық мемлекетте мемлекет пен азамат арасындағы қарым-қатынас заңның үстемдігі қағидатынан бастау алуға тиіс. Мемлекет қоғамдық тәртіпті қамтамасыз ету барысында, заңның шегінде және заңның негізінде әрекет етеді. Мемлекет өз азаматтарынан белгілі бір талаптарды қатаң орындауды талап етеді, оны орындамаған немесе сақтамаған жағдайда құқықтық жауапкершілікті жүктейді. Әдетте жауапкершіліктің ішіндегі ең қатаң түрі қылмыстық жауапкершілік болып саналады, себебі заңмен қорғалатын игіліктер неғұрлым қасиетті және қол сұғылмайтын болса, соғұрлым қатаң жауапкершілікке әкеп соғады.
Түйінді сөздер: қылмыстық жаза, жауапкершілік, құқықтық мемлекет, қылмыстық құқық бұзушылықтар жиынтығы, қылмыстардың қайталануы, құқықтық шаралар, қол сұғылмауы, себепті байланыс.
УДК 373.5:621.311
DOI
Азатаева К. Б., магистр образования, доцент, azataeva_kb@mail.ru
ЭНЕРГЕТИКА БУДУЩЕГО: ПРОЕКТНО - ИССЛЕДОВАТЕЛЬ-СКАЯ ДЕЯТЕЛЬНОСТЬ МОЛОДЕЖИ КАЗАХСТАНА ПО УСТОЙЧИВЫМ ИСТОЧНИКАМ ЭНЕРГИИ
Аннотация. В статье рассматриваются возможности организации проектно-исследовательской деятельности учащихся по теме устойчивых источников энергии в курсе физики основной и средней школы. Обоснована актуальность включения энергетических проектов в образовательный процесс в условиях глобального энергоперехода. Представлена авторская модель организации проектной деятельности, основанная на межпредметной интеграции физики, математики и экологии. Приведены результаты педагогического эксперимента, включающего учебные проекты по солнечной, ветровой и гидроэнергетике. Экспериментальные данные подтверждают эффективность предложенного подхода в формировании предметных и метапредметных компетенций учащихся.
Ключевые слова: устойчивая энергетика, возобновляемые источники энергии, проектная деятельность, физика, исследовательское обучение.
ӘОЖ 336.77
DOI
Ажибаева Г.М., доцент, менеджмент магистрі, gulzhan121983@mail.ru
ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ХАЛЫҚТЫҢ ЖОҒАРЫ БОРЫШТЫҚ ЖҤКТЕМЕСІНІҢ ӘЛЕУМЕТТІК- ЭКОНОМИКАЛЫҚ САЛДАРЫ
Аңдатпа. Қазақстан Республикасындағы халықтың жоғары борыштық жүктемесінің әлеуметтік-экономикалық салдары қарастырылады. Соңғы жылдары тұтынушылық несиелердің, микронесиелердің және онлайн-қарыздардың қарқынды өсуі халықтың несиеге тәуелділігін арттырып, азаматтардың қаржылық тұрақтылығына әсер етуде. Зерттеу барысында халықтың қарыздық жүктемесінің негізгі себептері, оның әлеуметтік және экономикалық салдары талданды. Атап айтқанда, борыштық міндеттемелердің артуы кедейлік деңгейінің өсуіне, өмір сүру сапасының төмендеуіне, психологиялық қысымның күшеюіне, сондай-ақ ішкі тұтыну сұранысының әлсіреуіне және банк секторындағы тәуекелдердің артуына ықпал ететіні анықталды.
Түйінді сөздер: әлеуметтік және экономикалық салдары, борыштық жүктеме, қарыз, қаржылық тәуекел, проблемалық берешек, тұтынушылық несие.
UDK330:002.6
DOI
Baimukhamedov M.F., Doctor of Technical Sciences, professor, bmf45@mail.ru
Baimukhamedova G.S., Candidate of Economics Sciences,professor, gulzada48@mail.ru
Aimurzinov M.S., Candidate of Economics Sciences,professor, ams-66@mail.ru
Alexandrova M.L., associate professor, aml65@mail.ru
KAZAKHSTAN'S ECONOMIC DEVELOPMENT BASED ON DIGITALIZATION
Abstract. Digital transformation in Kazakhstan is being implemented in virtually all industrial sectors, including mining, mechanical engineering, aviation, agriculture, energy, food processing, and many others. It is noted that the digital transformation of business processes is aimed at enabling companies to make prompt decisions, quickly adapt operations to current requirements, and meet customer needs. When implementing planned digitalization projects at manufacturing enterprises in the country, assessing the effectiveness of business process modeling in the context of digitalization is crucial. The authors propose an algorithm for assessing the effectiveness of a company's business process modeling in the context of digitalization, which allows for determining the feasibility of digitalization and implementing measures to implement digital technologies.
Keywords: digitalization, business processes, manufacturing enterprises, economy, digital technology, efficiency assessment.
УДК 930:002.6
DOI
Баймухамедов М.Ф., доктор технических наук, профессор, bmf45@mail.ru
Борисова А.П., младший научный сотрудник,fialka.anechka@mail.ru
Жалыбин С.М., доктор юридических наук, доцент, jalibin_sm@kosstu.kz
Исаева Н.Н., доцент, royn1@mail.ru
ПРИМЕНЕНИЕ ТЕХНОЛОГИЙ ИИ В ИЗУЧЕНИИ ИСТОРИЧЕСКИХ ПАМЯТНИКОВ
Аннотация. В статье рассмотрены технологии ИИ используемые при исслелованиях исторических памятников. Описаны основные направления применения ИИ при их изучении , отмечается, что технологии ИИ позволяют не только документировать культурное наследие, но и прогнозировать риски разрушения археологических памятников, обеспечивая более эффективную их реставрацию.
Показаны преимущества применения ИИ: -снижение ошибок при обработке больших массивов данных; - автоматическое выявление повреждений и аномалий; - ускорение процесса документации - от недель работы до часов. Современные технологии искусственного интеллекта открывают новые возможности для изучения, анализа и сохранения исторических памятников.
Ключевые слова: технологии ИИ, исторические памятники, культурное наследие, изучение, анализ, сохранение, реставрация.
УДК 620.9:002
DOI
Баймухамедова А.М., старший преподаватель, djanin50@gmail.com
Бийбосунов Б.И., доктор технических наук, профессор
bbolotbek@mail.ru
Боранбаев А.С., доктор PhD, профессор, askar.boranbayev@nu.edu.kz
ИСКУССТВЕННЫЙ ИНТЕЛЛЕКТ В ЭНЕРГЕТИКЕ И ПРОМЫШЛЕННОСТИ
Аннотация. В статье рассматривается применение технологий ИИ в энергетическом секторе экономики. Приводится описание интеллектуальных сетей, осуществляющих прогнозирование потребления энергии и балансировку нагрузки. Рассмотрены основные направления применения ИИ в энергетике и промышленности. Отмечается, что ИИ формирует новую парадигму устойчивого развития, где промышленность и энергетика становятся не только экономически эффективными, но и экологически ответственными. Он объединяет технологии, данные и интеллект в единую систему, способную предвидеть, адаптироваться и совершенствоваться.
Ключевые слова: промышленность, энергетика, искусственный интеллект, технологии ИИ, интеллектуальные сети, предиктивная аналитика, экологический мониторинг.
DOI
Аканова Г.К., доцент, заң ғылымдарының магистрі, gulzhan_akanova@mail.ru
КЫЛМЫСТЫҚ ЖАЗА ТАҒАЙЫНДАУДЫҢ ЖАЛПЫ НЕГІЗДЕРІН ҚҰҚЫҚТЫҚ РЕТТЕУ МӘСЕЛЕРІ
Аңдатпа. Мақалада қылмыстық жауапкершілік мемлекеттік мәжбүрлеу шараларынан көрініс тапты. Осы шаралардың ішінде қылмыстық жазаның рөлі ерекше, өйткені ол қылмыстық құқық бұзуға жауап ретінде мемлекет атынан қолданылатын құқықтық шаралардың қажетті де ең қатал құралы болып табылады.
Демократиялық құқықтық мемлекетте мемлекет пен азамат арасындағы қарым-қатынас заңның үстемдігі қағидатынан бастау алуға тиіс. Мемлекет қоғамдық тәртіпті қамтамасыз ету барысында, заңның шегінде және заңның негізінде әрекет етеді. Мемлекет өз азаматтарынан белгілі бір талаптарды қатаң орындауды талап етеді, оны орындамаған немесе сақтамаған жағдайда құқықтық жауапкершілікті жүктейді. Әдетте жауапкершіліктің ішіндегі ең қатаң түрі қылмыстық жауапкершілік болып саналады, себебі заңмен қорғалатын игіліктер неғұрлым қасиетті және қол сұғылмайтын болса, соғұрлым қатаң жауапкершілікке әкеп соғады.
Түйінді сөздер: қылмыстық жаза, жауапкершілік, құқықтық мемлекет, қылмыстық құқық бұзушылықтар жиынтығы, қылмыстардың қайталануы, құқықтық шаралар, қол сұғылмауы, себепті байланыс.
УДК 373.5:621.311
DOI
Азатаева К. Б., магистр образования, доцент, azataeva_kb@mail.ru
ЭНЕРГЕТИКА БУДУЩЕГО: ПРОЕКТНО - ИССЛЕДОВАТЕЛЬ-СКАЯ ДЕЯТЕЛЬНОСТЬ МОЛОДЕЖИ КАЗАХСТАНА ПО УСТОЙЧИВЫМ ИСТОЧНИКАМ ЭНЕРГИИ
Аннотация. В статье рассматриваются возможности организации проектно-исследовательской деятельности учащихся по теме устойчивых источников энергии в курсе физики основной и средней школы. Обоснована актуальность включения энергетических проектов в образовательный процесс в условиях глобального энергоперехода. Представлена авторская модель организации проектной деятельности, основанная на межпредметной интеграции физики, математики и экологии. Приведены результаты педагогического эксперимента, включающего учебные проекты по солнечной, ветровой и гидроэнергетике. Экспериментальные данные подтверждают эффективность предложенного подхода в формировании предметных и метапредметных компетенций учащихся.
Ключевые слова: устойчивая энергетика, возобновляемые источники энергии, проектная деятельность, физика, исследовательское обучение.
ӘОЖ 336.77
DOI
Ажибаева Г.М., доцент, менеджмент магистрі, gulzhan121983@mail.ru
ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ХАЛЫҚТЫҢ ЖОҒАРЫ БОРЫШТЫҚ ЖҤКТЕМЕСІНІҢ ӘЛЕУМЕТТІК- ЭКОНОМИКАЛЫҚ САЛДАРЫ
Аңдатпа. Қазақстан Республикасындағы халықтың жоғары борыштық жүктемесінің әлеуметтік-экономикалық салдары қарастырылады. Соңғы жылдары тұтынушылық несиелердің, микронесиелердің және онлайн-қарыздардың қарқынды өсуі халықтың несиеге тәуелділігін арттырып, азаматтардың қаржылық тұрақтылығына әсер етуде. Зерттеу барысында халықтың қарыздық жүктемесінің негізгі себептері, оның әлеуметтік және экономикалық салдары талданды. Атап айтқанда, борыштық міндеттемелердің артуы кедейлік деңгейінің өсуіне, өмір сүру сапасының төмендеуіне, психологиялық қысымның күшеюіне, сондай-ақ ішкі тұтыну сұранысының әлсіреуіне және банк секторындағы тәуекелдердің артуына ықпал ететіні анықталды.
Түйінді сөздер: әлеуметтік және экономикалық салдары, борыштық жүктеме, қарыз, қаржылық тәуекел, проблемалық берешек, тұтынушылық несие.
UDK330:002.6
DOI
Baimukhamedov M.F., Doctor of Technical Sciences, professor, bmf45@mail.ru
Baimukhamedova G.S., Candidate of Economics Sciences,professor, gulzada48@mail.ru
Aimurzinov M.S., Candidate of Economics Sciences,professor, ams-66@mail.ru
Alexandrova M.L., associate professor, aml65@mail.ru
KAZAKHSTAN'S ECONOMIC DEVELOPMENT BASED ON DIGITALIZATION
Abstract. Digital transformation in Kazakhstan is being implemented in virtually all industrial sectors, including mining, mechanical engineering, aviation, agriculture, energy, food processing, and many others. It is noted that the digital transformation of business processes is aimed at enabling companies to make prompt decisions, quickly adapt operations to current requirements, and meet customer needs. When implementing planned digitalization projects at manufacturing enterprises in the country, assessing the effectiveness of business process modeling in the context of digitalization is crucial. The authors propose an algorithm for assessing the effectiveness of a company's business process modeling in the context of digitalization, which allows for determining the feasibility of digitalization and implementing measures to implement digital technologies.
Keywords: digitalization, business processes, manufacturing enterprises, economy, digital technology, efficiency assessment.
УДК 930:002.6
DOI
Баймухамедов М.Ф., доктор технических наук, профессор, bmf45@mail.ru
Борисова А.П., младший научный сотрудник,fialka.anechka@mail.ru
Жалыбин С.М., доктор юридических наук, доцент, jalibin_sm@kosstu.kz
Исаева Н.Н., доцент, royn1@mail.ru
ПРИМЕНЕНИЕ ТЕХНОЛОГИЙ ИИ В ИЗУЧЕНИИ ИСТОРИЧЕСКИХ ПАМЯТНИКОВ
Аннотация. В статье рассмотрены технологии ИИ используемые при исслелованиях исторических памятников. Описаны основные направления применения ИИ при их изучении , отмечается, что технологии ИИ позволяют не только документировать культурное наследие, но и прогнозировать риски разрушения археологических памятников, обеспечивая более эффективную их реставрацию.
Показаны преимущества применения ИИ: -снижение ошибок при обработке больших массивов данных; - автоматическое выявление повреждений и аномалий; - ускорение процесса документации - от недель работы до часов. Современные технологии искусственного интеллекта открывают новые возможности для изучения, анализа и сохранения исторических памятников.
Ключевые слова: технологии ИИ, исторические памятники, культурное наследие, изучение, анализ, сохранение, реставрация.
УДК 620.9:002
DOI
Баймухамедова А.М., старший преподаватель, djanin50@gmail.com
Бийбосунов Б.И., доктор технических наук, профессор
bbolotbek@mail.ru
Боранбаев А.С., доктор PhD, профессор, askar.boranbayev@nu.edu.kz
ИСКУССТВЕННЫЙ ИНТЕЛЛЕКТ В ЭНЕРГЕТИКЕ И ПРОМЫШЛЕННОСТИ
Аннотация. В статье рассматривается применение технологий ИИ в энергетическом секторе экономики. Приводится описание интеллектуальных сетей, осуществляющих прогнозирование потребления энергии и балансировку нагрузки. Рассмотрены основные направления применения ИИ в энергетике и промышленности. Отмечается, что ИИ формирует новую парадигму устойчивого развития, где промышленность и энергетика становятся не только экономически эффективными, но и экологически ответственными. Он объединяет технологии, данные и интеллект в единую систему, способную предвидеть, адаптироваться и совершенствоваться.
Ключевые слова: промышленность, энергетика, искусственный интеллект, технологии ИИ, интеллектуальные сети, предиктивная аналитика, экологический мониторинг.
УДК 336.77:347.736
DOI
Камзина Г. А., старший преподаватель, магистр экономики,
kamzibaguldana@gmail.com
ЗАКРЕДИТОВАННОСТЬ МОЛОДЕЖИ В КАЗАХСТАНЕ: ПРИЧИНЫ, ПРАВОВЫЕ РИСКИ И ЭКОНОМИЧЕСКИЕ ПОСЛЕДСТВИЯ
Аннотация. В данной статье рассматривается проблема закредитованности молодежи в Казахстане. В исследовании анализируются причины роста кредитной нагрузки среди молодежи, правовые риски и экономические последствия. Основными факторами названы низкий уровень финансовой грамотности, доступность онлайн-кредитования, потребительская культура и нестабильный уровень доходов. Также рассматриваются такие правовые последствия, как просроченная задолженность, ухудшение кредитной истории и судебные разбирательства. В статье предлагаются пути снижения долговой нагрузки молодежи и подчеркивается важность развития финансового образования и усиления государственного регулирования.
Ключевые слова: молодежь, кредит, долговая нагрузка, финансовая грамотность, микрокредит, экономика, правовые риски.
UDK 334.72
DOI
Niyazbayeva A.A., phD, Dozent, aniyazbayeva@zhubanov.edu.kz
Saitova E.M., Candidate of Legal Sciences, Senior Lecturer,
esaitova@zhubanov.edu.kz
Stavrova E., PhD, Associate Professor,stavrova@swu.bg
WOMEN’S LEADERSHIP IN THE DIGITAL ECONOMY:INSTITUTIONAL AND LEGAL CONDITIONSFOR ENTREPRENEURIAL GROWTHIN KAZAKHSTAN AND BULGARIA
Abstract. Almost half of the small and medium-sized enterprises registered in Kazakhstan are headed by women, but at the level of boards and executive bodies of large companies that share collapses, and Bulgaria, along with the rest of the European Union, shows the same break. Our purpose is to find out which institutional and legal conditions convert the presence of women in business into positions where decisions are actually made, and to compare two countries that have chosen opposite tools for the same job. We use comparative legal analysis of national and supranational acts, structural analysis of gender statistics for 2016–2026 from the Bureau of National Statistics of Kazakhstan, Eurostat and the World Economic Forum, and an expert index built on four groups of conditions: how binding the legal norms are, how accessible growth finance is, how developed the digital environment is, and whether representation targets are enforced at all. The results show a country that has opened the entrance very wide and left the staircase in poor repair: Kazakhstan supports the founding of women-led firms while its representation targets stay declarative. Bulgaria has the opposite arrangement, since it works under a binding European quota whose deadline expired on 30 June 2026, although that quota reaches only large listed companies and leaves most women-led business outside. Digitalisation lowers the cost of 2 entry and stands in for institutions that are missing, yet it also anchors women-led firms in the micro segment where growth financing is hardest to obtain. The index we propose is intended for one practical purpose, namely to show where the weakest link sits in each country, so that support measures can be addressed instead of declared.
Keywords: women’s leadership, gender policy, entrepreneurship, digital economy, corporate boards, institutional environment, access to finance, gender quotas, small and medium-sized business, Kazakhstan, Bulgaria, comparative analysis.
ӘОЖ 338.24:334.72
DOI
Ниязбаева А.А., PhD, доцент, aniyazbayeva@zhubanov.edu.kz1
Өтешова А.Қ., DBA, аға оқытушы, alma_081@mail.ru1
ЭКОНОМИКАЛЫҚ САЯСАТТЫҢ КӘСІПКЕРЛІК СЕКТОРҒА ӘСЕРІ
Аңдатпа.Мақалада мемлекеттің экономикалық саясаты кәсіпкерлік секторға салық, несие-қаржы, инвестициялық саясат және әкімшілік реттеу арналары арқылы қалай әсер ететіні қарастырылады. Зерттеудің мақсаты - Қазақстанда 2019-2025 жылдары жүргізілген экономикалық саясат шараларының шағын және орта кәсіпкерліктің (ШОК) дамуына ықпалын бағалап, оны жетілдіру бағыттарын ұсыну. Зерттеуде жүйелік тәсіл, ғылыми әдебиеттер мен нормативтік құқықтық актілерді талдау, салыстырмалы әдіс, сондай-ақ Ұлттық статистика бюросы деректерін динамикалық және құрылымдық талдау әдістері қолданылды. Талдау нәтижесінде ШОК-тың жалпы ішкі өнімдегі (ЖІӨ) үлесі 2019 жылғы 30,8%-дан 2025 жылы 40,9%-ға дейін өскені, ал әрекет етуші субъектілер саны 2024 жылдың соңында 2 млн бірліктен асқаны анықталды. Бұл өсімге салықтық жеңілдіктер, тексерулерге мораторий, тіркеудің цифрлануы және жеңілдетілген несиелеу бағдарламалары ықпал етті. Сонымен бірге орта бизнестің ЖІӨ-дегі үлесі 7% шамасында қалды, ШОК-қа берілген банк несиелері ЖІӨ-нің 6-7%-ынан аспайды, ал 2026 жылдан күшіне енген жаңа Салық кодексі шағын бизнестің бір бөлігіне салық жүктемесін арттырады. Авторлар кепілдікке негізделген нарықтық қаржыландыруға бірте-бірте көшуді, орта бизнеске өтетін кәсіпорындарға өтпелі салық режимін енгізуді және салық заңнамасының тұрақтылығын қамтамасыз етуді ұсынады.
Түйінді сөздер: экономикалық саясат, кәсіпкерлік, шағын және орта бизнес, салық саясаты, несие-қаржылық реттеу, инвестициялық саясат, мемлекеттік қолдау, Қазақстан Республикасы.
УДК 343.131.2
DOI
Шиктыбаев Т.Т., доктор юридических наук, профессор,
toksanbi@gmail.com
Абильдинова К.М., старший преподаватель, kamila_abildinova@mail.ru
Каспаева Р.С.,доцент, raushankaspaeva@mail.ru
КАЗАХСТАНСКОЕ ПРАВОСУДИЕ: ЕДИНСТВО И ФУНДАМЕНТАЛЬНЫЕ ПРОТИВОРЕЧИЯ ПРИНЦИПА ГЛАСНОСТИ СУДОПРОИЗВОДСТВА И ТАЙНЫ СЛЕДСТВИЯ
Аннотация. Статья посвящена философско-методологическому и междисциплинарному осмыслению одной из актуальнейших проблем правосудия – принципу гласности судопроизводства и тайне следствия. Признавая определенный кризис в системе казахстанского правосудия, сущностные и методологические противоречия принципа гласности судопроизводства и тайны следствия, авторы видят в этом серьезные упущения казахстанской гуманитарной науки – философии и теории права, отраслевых юридических наук.
В работе выдвинуты следующие основные положения: 1) казахстанское правосудие (сущее) есть некий симбиоз, отражающий результаты конкуренции правосудия справедливого (должного), с одной стороны, – и целесообразного (произвольного), порой противоправного и противоречивого, – с другой; 2) исходя из диалектического закона единства и борьбы противоположностей, принцип гласности судопроизводства и тайна следствия по своей природе и сущности взаимно дополняют и предполагают друг друга, их взаимодействие и развитие происходят в форме конкурентной борьбы; 3) принцип гласности правосудия (ст. 29 УПК) и тайна следствия (ст. 201 УПК) в их конкуренции и противоречиях выступают частными случаями противоречивой социально-правовой действительности, частными проявлениями некого противостояния либерально-демократического и постсоветского миропониманий–закрепленных в преамбуле и ст. 1 Конституции цивилизационных ценностей, приоритета прав и свобод личности, с одной стороны, и интересов органов уголовного преследования, порой противоправных, – с другой; 4) осмысление изложенных в работе философско-методологических позиций и междисциплинарного подхода, принятие определенной их слабости казахстанской юридической общественностью является ключевым условием в гармоничном развитии отраслевых юридических наук в целом, становления принципа гласности судопроизводства и тайны следствия, в частности.
В работе использованы теоретический (логический) подходы, такие методы как анализ и синтез, индукция и дедукция, абстрагирование и обобщение; эмпирический и прикладные методы (инструменты) как собственный опыт и наблюдения, результаты исследований и наблюдений других авторов, возможности генеративного искусственного интеллекта.
Ключевые слова: казахстанское правосудие, принцип гласности судопроизводства, природа принципа гласности судопроизводства, тайна следствия, сущность тайны следствия, разглашение данных уголовного судопроизводства.
DOI
Камзина Г. А., старший преподаватель, магистр экономики,
kamzibaguldana@gmail.com
ЗАКРЕДИТОВАННОСТЬ МОЛОДЕЖИ В КАЗАХСТАНЕ: ПРИЧИНЫ, ПРАВОВЫЕ РИСКИ И ЭКОНОМИЧЕСКИЕ ПОСЛЕДСТВИЯ
Аннотация. В данной статье рассматривается проблема закредитованности молодежи в Казахстане. В исследовании анализируются причины роста кредитной нагрузки среди молодежи, правовые риски и экономические последствия. Основными факторами названы низкий уровень финансовой грамотности, доступность онлайн-кредитования, потребительская культура и нестабильный уровень доходов. Также рассматриваются такие правовые последствия, как просроченная задолженность, ухудшение кредитной истории и судебные разбирательства. В статье предлагаются пути снижения долговой нагрузки молодежи и подчеркивается важность развития финансового образования и усиления государственного регулирования.
Ключевые слова: молодежь, кредит, долговая нагрузка, финансовая грамотность, микрокредит, экономика, правовые риски.
UDK 334.72
DOI
Niyazbayeva A.A., phD, Dozent, aniyazbayeva@zhubanov.edu.kz
Saitova E.M., Candidate of Legal Sciences, Senior Lecturer,
esaitova@zhubanov.edu.kz
Stavrova E., PhD, Associate Professor,stavrova@swu.bg
WOMEN’S LEADERSHIP IN THE DIGITAL ECONOMY:INSTITUTIONAL AND LEGAL CONDITIONSFOR ENTREPRENEURIAL GROWTHIN KAZAKHSTAN AND BULGARIA
Abstract. Almost half of the small and medium-sized enterprises registered in Kazakhstan are headed by women, but at the level of boards and executive bodies of large companies that share collapses, and Bulgaria, along with the rest of the European Union, shows the same break. Our purpose is to find out which institutional and legal conditions convert the presence of women in business into positions where decisions are actually made, and to compare two countries that have chosen opposite tools for the same job. We use comparative legal analysis of national and supranational acts, structural analysis of gender statistics for 2016–2026 from the Bureau of National Statistics of Kazakhstan, Eurostat and the World Economic Forum, and an expert index built on four groups of conditions: how binding the legal norms are, how accessible growth finance is, how developed the digital environment is, and whether representation targets are enforced at all. The results show a country that has opened the entrance very wide and left the staircase in poor repair: Kazakhstan supports the founding of women-led firms while its representation targets stay declarative. Bulgaria has the opposite arrangement, since it works under a binding European quota whose deadline expired on 30 June 2026, although that quota reaches only large listed companies and leaves most women-led business outside. Digitalisation lowers the cost of 2 entry and stands in for institutions that are missing, yet it also anchors women-led firms in the micro segment where growth financing is hardest to obtain. The index we propose is intended for one practical purpose, namely to show where the weakest link sits in each country, so that support measures can be addressed instead of declared.
Keywords: women’s leadership, gender policy, entrepreneurship, digital economy, corporate boards, institutional environment, access to finance, gender quotas, small and medium-sized business, Kazakhstan, Bulgaria, comparative analysis.
ӘОЖ 338.24:334.72
DOI
Ниязбаева А.А., PhD, доцент, aniyazbayeva@zhubanov.edu.kz1
Өтешова А.Қ., DBA, аға оқытушы, alma_081@mail.ru1
ЭКОНОМИКАЛЫҚ САЯСАТТЫҢ КӘСІПКЕРЛІК СЕКТОРҒА ӘСЕРІ
Аңдатпа.Мақалада мемлекеттің экономикалық саясаты кәсіпкерлік секторға салық, несие-қаржы, инвестициялық саясат және әкімшілік реттеу арналары арқылы қалай әсер ететіні қарастырылады. Зерттеудің мақсаты - Қазақстанда 2019-2025 жылдары жүргізілген экономикалық саясат шараларының шағын және орта кәсіпкерліктің (ШОК) дамуына ықпалын бағалап, оны жетілдіру бағыттарын ұсыну. Зерттеуде жүйелік тәсіл, ғылыми әдебиеттер мен нормативтік құқықтық актілерді талдау, салыстырмалы әдіс, сондай-ақ Ұлттық статистика бюросы деректерін динамикалық және құрылымдық талдау әдістері қолданылды. Талдау нәтижесінде ШОК-тың жалпы ішкі өнімдегі (ЖІӨ) үлесі 2019 жылғы 30,8%-дан 2025 жылы 40,9%-ға дейін өскені, ал әрекет етуші субъектілер саны 2024 жылдың соңында 2 млн бірліктен асқаны анықталды. Бұл өсімге салықтық жеңілдіктер, тексерулерге мораторий, тіркеудің цифрлануы және жеңілдетілген несиелеу бағдарламалары ықпал етті. Сонымен бірге орта бизнестің ЖІӨ-дегі үлесі 7% шамасында қалды, ШОК-қа берілген банк несиелері ЖІӨ-нің 6-7%-ынан аспайды, ал 2026 жылдан күшіне енген жаңа Салық кодексі шағын бизнестің бір бөлігіне салық жүктемесін арттырады. Авторлар кепілдікке негізделген нарықтық қаржыландыруға бірте-бірте көшуді, орта бизнеске өтетін кәсіпорындарға өтпелі салық режимін енгізуді және салық заңнамасының тұрақтылығын қамтамасыз етуді ұсынады.
Түйінді сөздер: экономикалық саясат, кәсіпкерлік, шағын және орта бизнес, салық саясаты, несие-қаржылық реттеу, инвестициялық саясат, мемлекеттік қолдау, Қазақстан Республикасы.
УДК 343.131.2
DOI
Шиктыбаев Т.Т., доктор юридических наук, профессор,
toksanbi@gmail.com
Абильдинова К.М., старший преподаватель, kamila_abildinova@mail.ru
Каспаева Р.С.,доцент, raushankaspaeva@mail.ru
КАЗАХСТАНСКОЕ ПРАВОСУДИЕ: ЕДИНСТВО И ФУНДАМЕНТАЛЬНЫЕ ПРОТИВОРЕЧИЯ ПРИНЦИПА ГЛАСНОСТИ СУДОПРОИЗВОДСТВА И ТАЙНЫ СЛЕДСТВИЯ
Аннотация. Статья посвящена философско-методологическому и междисциплинарному осмыслению одной из актуальнейших проблем правосудия – принципу гласности судопроизводства и тайне следствия. Признавая определенный кризис в системе казахстанского правосудия, сущностные и методологические противоречия принципа гласности судопроизводства и тайны следствия, авторы видят в этом серьезные упущения казахстанской гуманитарной науки – философии и теории права, отраслевых юридических наук.
В работе выдвинуты следующие основные положения: 1) казахстанское правосудие (сущее) есть некий симбиоз, отражающий результаты конкуренции правосудия справедливого (должного), с одной стороны, – и целесообразного (произвольного), порой противоправного и противоречивого, – с другой; 2) исходя из диалектического закона единства и борьбы противоположностей, принцип гласности судопроизводства и тайна следствия по своей природе и сущности взаимно дополняют и предполагают друг друга, их взаимодействие и развитие происходят в форме конкурентной борьбы; 3) принцип гласности правосудия (ст. 29 УПК) и тайна следствия (ст. 201 УПК) в их конкуренции и противоречиях выступают частными случаями противоречивой социально-правовой действительности, частными проявлениями некого противостояния либерально-демократического и постсоветского миропониманий–закрепленных в преамбуле и ст. 1 Конституции цивилизационных ценностей, приоритета прав и свобод личности, с одной стороны, и интересов органов уголовного преследования, порой противоправных, – с другой; 4) осмысление изложенных в работе философско-методологических позиций и междисциплинарного подхода, принятие определенной их слабости казахстанской юридической общественностью является ключевым условием в гармоничном развитии отраслевых юридических наук в целом, становления принципа гласности судопроизводства и тайны следствия, в частности.
В работе использованы теоретический (логический) подходы, такие методы как анализ и синтез, индукция и дедукция, абстрагирование и обобщение; эмпирический и прикладные методы (инструменты) как собственный опыт и наблюдения, результаты исследований и наблюдений других авторов, возможности генеративного искусственного интеллекта.
Ключевые слова: казахстанское правосудие, принцип гласности судопроизводства, природа принципа гласности судопроизводства, тайна следствия, сущность тайны следствия, разглашение данных уголовного судопроизводства.
Новости
6 июня 2025г.
Вышли в свет новые книги
наших авторов:
Более полно новости на сайте КСТУ https://kosstu.edu.kz/novosti/